Skrzynia CVT – jeden z tych wynalazków, które potrafią wzbudzić skrajne emocje. Jedni ją uwielbiają; za płynną jazdę, za mniejsze zużycie paliwa, za „nietuzinkowość”. Inni? Zarzucają jej monotonną pracę i opóźnioną reakcję przy gwałtownym przyspieszaniu. A jak wygląda rzeczywistość? Jak zwykle nie jest ani biała, ani czarna. Nie można jednak zaprzeczyć temu, że bezstopniowa przekładnia automatyczna to konstrukcja bardzo zaawansowana – efekt wielu lat udoskonaleń i prób pogodzenia wygody z efektywnością. Poznajmy ją znacznie bliżej.
Czym jest skrzynia CVT? Trochę techniki
Skrzynia CVT (ang. continuously variable transmission) to automatyczna skrzynia bezstopniowa CVT, która – w przeciwieństwie do klasycznych przekładni hydrokinetycznych lub dwusprzęgłowych – nie zmienia biegów w sposób skokowy, lecz płynny. Samodzielnie i w trybie ciągłym dopasowuje przełożenie tak, aby silnik – i hybryda, i benzyna – mógł pracować cały czas przy optymalnej prędkości obrotowej.
Ciekawostki:
- Historia? Lubimy to! Pierwsze konstrukcje bezstopniowej skrzyni biegów sięgają czasów… renesansu. Oficjalne dokumentacje przybliżają nam jeden, ale jak ciekawy fakt – że mechanizmy zmiennej transmisji opisywał już Leonardo da Vinci!
- A coś z obecnych czasów? Otóż jest nim protoplasta; jeden z pierwszych udanych modeli CVT w samochodzie osobowym to system DAF Variomatic – konstrukcja oparta na pasie napędowym i stożkowych kasetach.
W praktyce mechanizm opiera się najczęściej na dwóch stożkowych kołach pasowych (lub łańcuchowych) połączonych stalowym pasem lub łańcuchem – gdy jedna tarcza się zwęża, a druga rozszerza, w efekcie czego zmienia się proporcja przeniesienia napędu.
A co widzi kierowca?
Tak, jak skuter – auto przez cały czas podczas rozwijania prędkości pracuje przy najwyższym momencie obrotowym, np. w zakresie 4 500-6 000 obr./min.. Skutkuje to oczywiście jednostajnym dźwiękiem jednostki silnikowej, ale też jednostajną, poniekąd stałą mocą. I to przewaga, którą ma jedynie przekładania CVT, gdyż standardowy automat ma pełną moc wyłącznie w przypadku, gdy maksymalny moment obrotowy perfekcyjnie łączy się z przełożeniami biegów.
W skrócie:
- CVT korzysta z dwóch pasowo-stożkowych kół (lub łańcucha) i stalowego pasa/łańcucha, a automat z klasycznych kół zębatych.
- W klasycznej automatycznej skrzyni biegów zmiana przełożeń odbywa się skokowo – np. z I na II, III, IV – natomiast skrzynia bezstopniowa CVT działa na podstawie jednego, bardzo długiego przełożenia pomiędzy wartościami minimalnymi i maksymalnymi.
- W klasycznym automacie masz możliwość zmiany biegów, np. poprzez łopatki przy kolumnie kierowcy. W skrzyniach biegów e-CVT (w modelach z dodatkowym silnikiem elektrycznym do sterowania przekładnią) i CVT nie masz takiej opcji, gdyż fizycznie nie ma w niej zmiany przełożeń.
Największe zalety skrzyni CVT
Jak wygląda kwestia realnych zalet? Czy przekładnia CVT jest tak atrakcyjna dla kierowcy, jak sugerują to producenci samochodów wyposażonych właśnie w nią? Rozprawmy się z niewiedzą!
- Niskie zużycie paliwa – dzięki automatycznej skrzyni biegów CVT silnik, niezależnie od rodzaju spalanego paliwa, pracuje cały czas w optymalnym zakresie prędkości obrotowej silnika, a to przekłada się na mniejsze zużycie paliwa. To przewaga, przez którą przekładnia bezstopniowa jest wykorzystywana przede wszystkim w autach reklamowanych jako ekologiczne, efektywne.
- Płynniejsza jazda – skrzynia CVT eliminuje charakterystyczne „przeskoki” i zmniejszenie mocy w trakcie zmiany biegów (skrzynia DSG ma z tym szczególnie duży problem), co przekłada się na płynną pracę napędu i większy komfort prowadzenia pojazdu. Mniej wibracji, mniej szarpnięć; szczególnie przy ruszaniu lub przyspieszaniu. To wysoka płynność jazdy miejskiej i pozamiejskiej, którą trudno porównać z czymkolwiek innym.
- Mała masa i prosta konstrukcja – w porównaniu z klasycznymi skrzyniami kół zębatych przekładnie CVT mają z reguły często mniej ruchomych elementów i bywają dość lekkie, co sprzyja ogólnej efektywności auta. Mniejsza masa układu przeniesienia napędu wpływa też na niższe zużycie paliwa i lepsze właściwości jezdne. Nieco więcej ważą skrzynie e-CVT, lecz ich przewagą jest precyzja pracy dzięki elektronicznemu sterowaniu, choć także nieco wyższe zużycie paliwa w stosunku do standardowych.
- Zwiększony komfort prowadzenia i lepsze wrażenia z jazdy – dzięki możliwości płynnej zmiany przełożeń każda jazda staje się mniej męcząca, szczególnie w ruchu miejskim lub podczas dłuższych tras. Kierowca nie musi się skupiać na zmienianiu biegów lub odczuwać ich wpływu – bez szarpnięć, bez niedostatku mocy.
- Potencjalnie wyższa wartość rezydualna – auta wyposażone w przekładnię CVT z reguły charakteryzują nieco niższe koszty eksploatacji i lepsza efektywność, co w niektórych przypadkach przekłada się na wyższą wartość przy odsprzedaży. Nie warto jednak na tym opierać swojej decyzji zakupowej; rynek motoryzacyjny zmienia się cały czas, i być może nagle pojawi się na nim udoskonalona przekładnia planetarna?
A jak wygląda użytkowanie skrzyni CVT? Serwisowanie, awaryjność, eksploatacja?
Użytkowanie przekładni bezstopniowej automatycznej (CVT) wymaga pewnej zmiany podejścia względem klasycznej automatycznej skrzyni biegów. Przede wszystkim w kontekście podejścia i przyzwyczajenia się do charakterystyki jej działania.
- EKSPLOATACJA. W codziennej jeździe skrzynia CVT da się lubić – płynna zmiana przełożeń, wysoka płynność jazdy, ciągły dostęp do pełnej mocy przez stałe obroty silnika. Wszystko to można uznać za zaletę. Niestety nie ma róży bez kolców, bo przy dynamicznej jeździe lub dużym momencie obrotowym silnika skrzynia może pracować niepoprawnie; np. ślizgać się. Poprawna eksploatacja wymaga także zwracania uwagi na temperaturę skrzyni – częsta jazda w korkach lub zbyt obciążona przyczepa mogą doprowadzić do przedwczesnych awarii.
- AWARYJNOŚĆ. Konstrukcję skrzyni CVT trapią również pewne problemy natury technicznej. Główne symptomy jej awarii to nadmierne obroty silnika bez przyrostu prędkości, ślizganie się przekładni lub niestandardowe dźwięki dochodzące z obudowy przekładni. Oczywiście zmienia się też postępowanie przy awarii; naprawy CVT często są droższe niż standardowe naprawy automatycznej skrzyni biegów.
- SERWIS. Regularna wymiana odpowiedniego oleju do skrzyni CVT oraz kontrola poziomu płynu. To fundament jej bezawaryjnej pracy, ponieważ olej w CVT, mimo zapewnień producentów, że jest inaczej, tak naprawdę degraduje się szybciej niż w skrzyniach klasycznych. Ponadto warto też sprawdzać cyklicznie stan układu chłodzenia skrzyni – przegrzewanie jej, szczególnie przy wysokim momencie obrotowym, może prowadzić do poważnych uszkodzeń związanych z temperaturą.
Czy skrzynia CVT stanowi dobry wybór w przypadku współczesnych aut?
Tak! Skrzynia CVT to doskonały wybór dla wielu kierowców, a już w szczególności dla osób ceniących sobie płynną jazdę, cichą pracę silnika podczas typowego poruszania się z punktu A do B, jak i niskie zużycie paliwa, szczególnie przy odpowiedniej eksploatacji i spokojnej jeździe. Użytkownicy cenią sobie głównie brak szarpnięć i spadku mocy spowodowanego pracą auta w nieoptymalnym paśmie obrotów. Wszystko to sprawia, że jazda autem z napędem hybrydowym lub standardowym, staje się znacznie przyjemniejsza. Również w korkach!
Bywa też zupełnie inaczej. Miłośnicy dynamicznej jazdy mogą uznać skrzynie CVT za zbyt „leniwe” – przy gwałtownym przyspieszaniu skrzynia cały czas utrzymuje bardzo wysokie obroty, co bywa męczące dźwiękowo szczególnie podczas jazdy prędkościami autostradowymi, jak i daje wrażenie poślizgu. Poza tym męcząca dynamiczna jazda to nie wszystko; równie istotna jest kwestia holowania przyczepy. Skrzynie CVT są delikatniejsze i źle znoszą podróż z nadmiernym obciążeniem.
Podsumowanie – skrzynia CVT: nie taka straszna, jak ją malują!
Skrzynia CVT to świetny przykład tego, jak nowoczesna technologia potrafi zmienić sposób jazdy samochodem. Daje komfort, daje poczucie bezpieczeństwa i daje wygodę, której nie da się zaznać w trakcie jazdy standardowym automatem. Nawet przez kolejne setki tysięcy kilometrów.
Nie jest to jednak rozwiązanie dla każdego – wymaga spokojniejszego stylu jazdy i dbałości o wymianę oleju, ale odwdzięcza się tym, czego brak innym układom przeniesienia napędu.
